„Lalka” Bolesława Prusa – sprawdzian problemowy dla liceum
To sprawdzian dla uczniów, którzy mają nie tylko znać treść „Lalki”, ale przede wszystkim rozumieć jej bohaterów, motywy i problemy. Zamiast typowych pytań odtwórczych materiał zawiera wyłącznie zadania otwarte i problemowe, które prowadzą ucznia do samodzielnych wniosków.
Pytania dotyczą m.in. Wokulskiego rozdartego między romantyzmem a pozytywizmem, miłości i idealizacji Izabeli, samotności, sensu życia, pracy, nauki, pieniędzy, awansu społecznego, wolności, szczęścia i ludzkich marzeń.
Uczeń zostaje również zachęcony do odkrywania najważniejszych założeń epoki pozytywizmu – pracy organicznej, pracy u podstaw, scjentyzmu czy wiary w rozwój społeczny – poprzez konkretne problemy przedstawione w powieści, zamiast uczenia się ich z gotowych definicji.
Nie brakuje również pytań bardziej egzystencjalnych: czy człowiek może być szczęśliwy, jeśli osiągnie wszystko, czego pragnął, czy miłość może stać się pułapką, czy pieniądze dają wolność, dlaczego człowiek może być samotny mimo obecności innych oraz co właściwie nadaje życiu sens.
Zadania pozwalają spojrzeć na znane postacie z różnych perspektyw i zastanowić się, czy Izabela rzeczywiście jest winna klęski Wokulskiego, czy Rzecki żyje wartościami, które utraciły swoją aktualność oraz czy Wokulski jest człowiekiem sukcesu, czy człowiekiem przegranym.
Sprawdzian prowadzi również do samodzielnego odkrywania motywów i symboli powieści – marzenia, samotności, pracy, nauki, awansu społecznego, przegranej oraz tytułowej „lalki”.
To materiał dla ucznia, który ma nie tylko odpowiedzieć „co wydarzyło się w powieści?”, ale przede wszystkim zastanowić się:
„Dlaczego bohater tak postąpił?”
„Co Prus mówi o człowieku?”
„Czy ten problem jest aktualny również dzisiaj?”
„Czy można spojrzeć na tę sytuację inaczej?”
Dzięki temu „Lalka” staje się nie tylko lekturą z epoki pozytywizmu, ale punktem wyjścia do rozmowy o człowieku, społeczeństwie, wartościach i sensie życia.