A co, gdyby uczeń najpierw musiał podjąć decyzję, a dopiero później dowiedział się, że podobny wybór stanął kiedyś przed Sokratesem, Antygoną, Galileuszem czy Ireną Sendlerową?
„Najpierw dylemat, potem historia” to autorska metoda prowadzenia lekcji etyki, która odwraca tradycyjną kolejność pracy.
Zamiast rozpoczynać od nazwisk, dat, definicji i opowiadania uczniom, „jak było”, nauczyciel przedstawia sam problem moralny. Uczniowie nie wiedzą jeszcze, z jakiej historii pochodzi ani jaką decyzję podjął jej bohater.
Najpierw muszą zdecydować sami. Dzięki temu historia przestaje być czymś, co należy jedynie zapamiętać. Uczniowie najpierw znajdują się w sytuacji wyboru, rozpoznają konflikt wartości, zajmują stanowisko, szukają argumentów i mierzą się z konsekwencjami własnej decyzji. Dopiero później poznają rzeczywisty lub literacki kontekst problemu.
Każda lekcja prowadzi uczniów przez kolejne etapy:
DYLEMAT → WŁASNA DECYZJA → DEBATA → KONFLIKT WARTOŚCI → ZWROTY AKCJI → ODKRYCIE HISTORII → PONOWNA OCENA DECYZJI → WSPÓŁCZESNOŚĆ → REFLEKSJA
Nowe informacje stopniowo komplikują początkową sytuację. Uczeń może pozostać przy swoim stanowisku, zmienić je albo odkryć, że nie jest już tak pewny swojej pierwszej odpowiedzi. Zmiana zdania nie jest traktowana jako porażka – staje się elementem świadomego rozumowania.
W pakiecie znajduje się 11 rozbudowanych scenariuszy.
Dla klas 5–6:
Sokrates i niesprawiedliwy wyrok • pierścień Gygesa i uczciwość, gdy nikt nie patrzy • Damon i Fintias – zaufanie i dotrzymywanie słowa • Jerzy Waszyngton i przyznawanie się do błędu • „Mały Książę” i granice przyjaźni • Jean Valjean z „Nędzników” i pytanie o złamanie prawa dla ratowania człowieka.
Dla klas 7–8:
Antygona i granice posłuszeństwa wobec prawa • Galileusz i publiczna obrona prawdy • Irena Sendlerowa i moralny obowiązek złamania prawa • sygnaliści (whistleblowers) i granice ujawniania poufnych informacji • katastrofa jachtu „Mignonette” i pytanie, czy można poświęcić jedną osobę, aby uratować wiele.
Scenariusze są bogatsze niż zwykły konspekt lekcji. Nauczyciel może wybrać ich elementy i przeprowadzić zajęcia w ciągu 45 minut albo rozłożyć materiał na dwie lekcje, jeśli klasa dobrze reaguje na debatę i chce pogłębić temat.
Materiał rozwija m.in. umiejętność argumentowania, rozpoznawania konfliktów wartości, słuchania stanowisk innych osób, przewidywania konsekwencji, zmiany stanowiska pod wpływem nowych informacji oraz dostrzegania związku pomiędzy problemami historycznymi a współczesnym światem.
Dla kogo?
Dla nauczycieli etyki w klasach 5–8 szkoły podstawowej. Wybrane scenariusze, szczególnie z części dla klas 7–8, mogą być również z powodzeniem wykorzystywane ze starszą młodzieżą.
Materiał może sprawdzić się także na godzinach wychowawczych, zajęciach filozoficznych i zajęciach rozwijających krytyczne myślenie oraz argumentację.
Format: PDF, 70 stron.