"Literacki Przyjaciel - rok z bohaterem" - innowacja polonistyczna dla klas 4-8

„Literacki Przyjaciel - rok z bohaterem”

1. Na czym polega innowacja?

„Literacki Przyjaciel - rok z bohaterem” to innowacja skierowana do uczniów, których chcemy zachęcić do czytania poprzez stworzenie im osobistej relacji z bohaterem literackim.

Punktem wyjścia jest prosta idea: każdy uczeń przez cały rok szkolny ma swojego bohatera.

Na początku roku uczniowie losują postać literacką spośród przygotowanego zestawu bohaterów. Otrzymują Paszport Bohatera, w którym znajdują się najważniejsze informacje pozwalające im poznać postać na początku wspólnej przygody.

Od tej chwili bohater towarzyszy uczniowi przez cały rok. Uczeń będzie go stopniowo poznawał – najpierw na podstawie informacji z paszportu, a później również poprzez lektury, w których dana postać występuje.

Nie jest to jednak konkurs wiedzy o bohaterach ani dodatkowy obowiązek związany z czytaniem. Chodzi o zaciekawienie, rozmowę, refleksję i stopniowe budowanie relacji z postacią.

2. Paszport Bohatera

Każdy uczeń otrzymuje Paszport Bohatera, który jest jego pierwszym „spotkaniem” z wylosowaną postacią.

Paszport zawiera podstawowe informacje o bohaterze, jego charakterystyczne cechy, najważniejsze fakty oraz elementy, które pozwalają uczniowi rozpocząć poznawanie postaci – nawet jeśli nie zna jeszcze lektury, z której ona pochodzi.

Dzięki temu pierwsze zadania nie wymagają znajomości całej książki.

Paszport jest więc punktem startowym, a nie pełnym portretem bohatera.

Z czasem uczeń będzie odkrywał, że za kilkoma informacjami z paszportu kryje się znacznie bardziej złożona postać.

Paszportów Bohatera jest 52, w tym 30 z klas 4-6 i 22 z klas 7-8.

Lista bohaterów z innowacji „Literacki Przyjaciel”

Klasy 4–6

• „Akademia Pana Kleksa” – Adaś Niezgódka, Ambroży Kleks, Szpak Mateusz

• „Chłopcy z Placu Broni” – Ernest Nemeczek, Janosz Boka, Feri Acz, Gereb

• „Hobbit, czyli tam i z powrotem” – Bilbo Baggins, Thorin Dębowa Tarcza, Gandalf

• „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” – Kajko, Kokosz, Mirmił

• „Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa” – Łucja Pevensie, Zuzanna Pevensie, Edmund Pevensie, Piotr Pevensie, Aslan

• „Mikołajek” – Mikołajek, Alcest, Ananiasz

• „Charlie i fabryka czekolady” – Charlie Bucket, Willy Wonka

• „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi” – Felix Polon, Net Bielecki, Nika Mickiewicz

• „Magiczne drzewo. Czerwone krzesło” – Kuki Ross, Tosia Ross, Filip Ross

Klasy 7–8

• „Opowieść wigilijna” – Ebenezer Scrooge, Bob Cratchit, Mały Tim Cratchit, Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia

• „Mały Książę” – Pilot, Mały Książę, Lis, Róża

• „Zemsta” – Cześnik Maciej Raptusiewicz, Rejent Milczek, Papkin, Klara

• „Dziady cz. II” – Guślarz, Józio i Rózia, Zosia

• „Balladyna” – Balladyna, Alina, Kirkor, Goplana

• „Pan Tadeusz” – Jacek Soplica / ksiądz Robak, Tadeusz Soplica, Zosia, Gerwazy Rębajło

• „Quo vadis” – Marek Winicjusz, Petroniusz, Ligia, Chilon Chilonides

• „Kamienie na szaniec” – Alek – Aleksy Dawidowski, Zośka – Tadeusz Zawadzki, Rudy – Jan Bytnar

  UWAGA! Nauczyciel może sam uzupełnić listę o bohaterów z lektur, które będą omawiane w danej klasie. W plikach jest jeden paszport do edycji.

3. Karta Spotkań z Bohaterem

Drugim elementem innowacji jest Karta Spotkań z Bohaterem.

Znajduje się na niej 9 propozycji krótkich zadań, które pozwalają uczniowi stopniowo zaprzyjaźniać się z bohaterem.

Zadania mają różny charakter. Niektóre można wykonać już na początku roku, korzystając wyłącznie z informacji zawartych w Paszporcie Bohatera. Inne wymagają dokładniejszego poznania postaci, a więc przeczytania lektury, w której bohater występuje.

Dlatego uczeń NIE musi wykonywać zadań w kolejności zapisanej na karcie.

To bardzo ważna zasada innowacji.

Uczeń sam decyduje, kiedy jest gotowy na dane spotkanie.

Może więc w pierwszym miesiącu wykonać zadanie nr 1, ale równie dobrze może wybrać zadanie nr 5, jeśli nie wymaga ono jeszcze znajomości lektury. Ważne, by każdego miesiąca uczeń wykonał jedno, wybrane przez siebie, zadanie.

Kolejność spotkań zależy więc od indywidualnej drogi ucznia i momentu, w którym dokładniej pozna swoją postać.

Nie ma jednej właściwej kolejności.

Dziewięć spotkań obejmuje:

1. POZNAJMY SIĘ

2. DOBRA RADA

3. CO MAMY WSPÓLNEGO?

4. ZDZIWIŁBYŚ SIĘ!

 5. JEDNA RZECZ, O KTÓRĄ ZAPYTAM

 6. TO DO CIEBIE PODOBNE!

8. GDYBYŚMY SPĘDZILI DZIEŃ RAZEM…

9. DLACZEGO CIĘ ZAPAMIĘTAM?

4. Bohater i lektura – dodatkowe spotkanie

W momencie, gdy klasa rozpoczyna pracę z lekturą, w której występuje bohater danego ucznia, pojawia się możliwość bliższego poznania postaci.

Uczeń otrzymuje wówczas Kartę Spotkania z Lekturą.

Nie wykonuje jednak wszystkich zaproponowanych zadań.

Na karcie znajduje się kilka różnych propozycji, a uczeń sam wybiera jedną, która najbardziej mu odpowiada.

Może to być na przykład:

  Wywiad z bohaterem – Napisz 3 pytania, które chciałbyś zadać swojemu bohaterowi, i odpowiedz na nie w jego imieniu.

  Czy zostalibyśmy przyjaciółmi? – Zastanów się, czy po poznaniu całej historii nadal chciałbyś mieć swojego bohatera za przyjaciela. Uzasadnij swoją odpowiedź.

  Bohater pod lupą – Wymień 3 cechy swojego bohatera, wskaż jego największą siłę i słabość oraz napisz, co najbardziej Cię w nim zaskoczyło.

  Co czuł mój bohater? – Wybierz ważną sytuację z lektury, w której uczestniczył Twój bohater. Opisz krótko, co się wydarzyło i co mógł wtedy czuć. Uzasadnij.

  Czy zrobiłbym tak samo? – Wybierz jedną decyzję swojego bohatera. Zastanów się, czy na jego miejscu zrobiłbyś to samo. Uzasadnij.

  To trochę o mnie – Napisz, w czym jesteś podobny do swojego bohatera, a czym najbardziej się od niego różnisz.

  List do bohatera – Napisz krótką wiadomość do swojego Literackiego Przyjaciela po przeczytaniu lektury.

  Jedna scena, którą zapamiętam – Wybierz wydarzenie z lektury, które najlepiej pokazuje, jaki naprawdę jest Twój bohater. Napisz, dlaczego wybrałeś właśnie tę scenę.

  Mój bohater w innej historii – Wyobraź sobie, że Twój bohater trafia do współczesnego świata. Napisz, kim mógłby dziś zostać i jak zachowywałby się wśród współczesnych ludzi.

  Czego o nim nie wiedziałem? – Napisz jedną rzecz, której dowiedziałeś się o swoim bohaterze dopiero podczas czytania lektury.

  Jedno zdanie, które do niego pasuje – Dokończ zdanie: „Po przeczytaniu lektury wiem, że mój bohater to ktoś, kto…”

  Pokaż go bez słów – Narysuj symbol, przedmiot lub scenę, która najlepiej przedstawia Twojego bohatera. Dopisz jedno zdanie wyjaśniające swój wybór.

5. Elastyczność – nauczyciel decyduje, z czego korzysta

Innowacja została przygotowana w taki sposób, aby nauczyciel nie musiał wykorzystywać wszystkich przygotowanych materiałów.

Zestaw bohaterów stanowi propozycję, którą można dostosować do konkretnej klasy, wieku uczniów i realizowanego programu.

Nauczyciel może:

• wykorzystać wszystkie przygotowane karty bohaterów,

• wybrać tylko część z nich,

• pominąć postacie, które jego zdaniem nie są istotne dla danej grupy,

• dostosować zestaw do aktualnie omawianych lektur,

• dodać własnych bohaterów.

W zestawie znajduje się również pusta karta bohatera do edycji. Nauczyciel może w jej miejsce wpisać własną postać literacką, przygotować jej Paszport Bohatera i włączyć ją do całorocznej zabawy.

Dzięki temu innowacja nie narzuca zamkniętej listy lektur ani bohaterów. Może być wykorzystywana zarówno zgodnie z przygotowanym zestawem, jak i modyfikowana przez nauczyciela.

6. Rola nauczyciela

Innowacja została zaplanowana tak, aby nie nakładać na nauczyciela dodatkowego, comiesięcznego obowiązku sprawdzania prac.

Nauczyciel przede wszystkim:

• na początku roku organizuje losowanie bohaterów,

• przekazuje uczniom Paszporty i Karty Spotkań,

• raz w miesiącu przypomina o kolejnym spotkaniu,

• od czasu do czasu może poprosić o przyniesienie Kart Spotkań,

• może (nie musi!) wygospodarować kilka minut na jednej lekcji w miesiącu, by wszyscy uczniowie w tym samym czasie wykonali wybrane przez siebie zadanie),

• podczas pracy z lekturą przypomina uczniom posiadającym danego bohatera o możliwości wykonania Karty Spotkania z Lekturą,

• na zakończenie roku organizuje finałowe spotkanie.

Nie ma potrzeby oceniania każdej karty ani szczegółowego sprawdzania wszystkich zapisów.

To uczniowska podróż, a nie kolejny zeszyt ćwiczeń do kontrolowania.

7. Wielki finał – „Spotkanie z moim bohaterem”

Na zakończenie roku szkolnego nauczyciel przeznacza jedną lekcję na podsumowanie całorocznej przygody.

Uczniowie przynoszą swoje Karty Spotkań z Bohaterem i opowiadają o postaci, która towarzyszyła im przez cały rok.

Nie muszą przygotowywać tradycyjnych referatów.

Chodzi raczej o odpowiedź na kilka osobistych pytań:

Czy polubiłem swojego bohatera?

Co mnie w nim najbardziej zaskoczyło?

Czy coś nas łączy?

Czy rozumiałem jego decyzje?

Co mnie w nim denerwowało?

Czego dowiedziałem się o nim, czego nie wiedziałem na początku roku?

Czy chciałbym spotkać go naprawdę?

Czy po tym roku przeczytałbym książkę, w której występuje?

W ten sposób finał staje się nie sprawdzianem wiedzy, lecz opowieścią o całorocznej znajomości.

8. Cele innowacji

Głównym celem innowacji jest budowanie pozytywnej relacji ucznia z literaturą poprzez osobiste poznanie i oswojenie bohatera literackiego.

Innowacja ma służyć:

• rozwijaniu zainteresowania czytaniem,

• zachęcaniu uczniów do sięgania po lektury,

• odejściu od traktowania lektury wyłącznie jako szkolnego obowiązku,

• rozwijaniu empatii i umiejętności przyjmowania perspektywy drugiej osoby,

• rozwijaniu refleksji nad emocjami i decyzjami bohaterów,

• dostrzeganiu podobieństw między światem literackim a doświadczeniami współczesnego człowieka,

• rozwijaniu własnego zdania i umiejętności jego uzasadniania,

• budowaniu osobistego stosunku do postaci literackich,

• rozwijaniu kreatywności poprzez nietypowe formy pracy z tekstem.

9. Zgodność z nową podstawą programową języka polskiego

Innowacja wspiera realizację założeń podstawy programowej w zakresie:

• rozwijania zainteresowań czytelniczych i budowania pozytywnej relacji z literaturą – uczeń przez cały rok poznaje wybranego bohatera i stopniowo angażuje się w jego historię;

• kształcenia literackiego i kulturowego – uczeń analizuje bohatera, jego cechy, emocje, motywacje, decyzje i relacje z innymi postaciami;

• kształcenia umiejętności tworzenia wypowiedzi – wykonuje krótkie zadania pisemne, formułuje pytania, opinie, uzasadnienia, listy i inne wypowiedzi inspirowane lekturą;

• rozwijania krytycznego myślenia i samodzielnego formułowania opinii – ocenia postępowanie bohatera, może się z nim nie zgadzać, porównuje jego wybory z własnymi;

• samokształcenia i systematyczności – comiesięczna karta spotkań wymaga regularnej, samodzielnej pracy ucznia i porządkowania jej efektów;

• rozwijania umiejętności prezentowania efektów własnej pracy – finałowe spotkanie pozwala uczniowi przedstawić swoją całoroczną relację z bohaterem i dokonać refleksji nad własnym odbiorem lektury.

10. Najważniejsza idea

Innowacja opiera się na przekonaniu, że łatwiej zainteresować ucznia książką, jeśli najpierw zainteresuje się człowiekiem, który w niej żyje.

Bo bohaterowie literaccy – nawet jeśli są fikcyjni – przeżywają rzeczy bardzo prawdziwe.

Boją się.
Kochają.
Tęsknią.
Zazdroszczą.
Cierpią.
Marzą.
Podejmują złe decyzje.
Walczą o to, co dla nich ważne.
Szukają przyjaźni.
Potrzebują akceptacji.
Czasem są odważni, a czasem zwyczajnie się boją.

Czyli – tak jak my.

Dzięki temu uczeń zaczyna patrzeć na literaturę nie tylko jak na zbiór wydarzeń i postaci, które trzeba zapamiętać, ale jak na świat ludzi, których można polubić, nie zgadzać się z nimi, próbować ich zrozumieć, a czasem nawet odnaleźć w nich cząstkę siebie.

Bo może właśnie wtedy zaczyna się prawdziwe czytanie – kiedy bohater z książki staje się kimś, kogo naprawdę chcemy poznać.

Tutaj możesz zobaczyć fragmenty:

https://drive.google.com/file/d/1TsP6rL6UfNmq0L6u2hdVLHoUNcgb_5Xo/view?usp=sharing